Cutubka 1: Fahamka Niyad-Jabka (Depression)

Andrew Solomon wuxuu buugga The Noonday Demon/Shaydaankii hadh-galka ku bilaabayaa qeexid qoto dheer oo ku saabsan waxa niyad-jabku yahay. Wuxuu si cad u kala saarayaa murugada caadiga ah ee nolosha aynnu la kulanno iyo depression-ka/qulubka. Isaga oo muujinaya in murugadu tahay dareen dabiici ah oo qofku ka soo kabsan karo, halka niyad-jabka/qulubku uu yahay xaalad maskaxeed oo ka xayuubisa qofka awoodda uu wax ku dareemi karo. Solomon wuxuu sharraxayaa in qofka qulubka xaaladeed ku jira, aanu kaliya murugoon, balse uu dareemo nolol iswaa ah, culays joogto ah, iyo in wax walba ay u muuqdaan kuwo aan macne lahayn. Cutubkani wuxuu dejinayaa fahamka aasaasiga ah ee buugga, isaga oo niyad-jabka ka dhigaya xanuun u baahan aqoon iyo faham, ee aan ahayn dabeecad ama tabar-darro.

 

Cutubka 2: Waaya-aragnimada Qoraaga

Cutubkan Solomon wuxuu si daacadnimo leh uga warramayaa waayo-aragnimadiisa gaarka ah ee ku aaddan qulubka. Wuxuu muujinayaa sida xanuunkani ugu dhacay isaga oo leh nolol guudka uga muuqata mid guuleed: waxbarasho heer sare ah, xirfad wanaagsan, iyo nolol bulsho oo toolmoon. Taasina waxay burburinaysaa fikradda khaldan ee ah in depression-ku/qulubku ku xidhan yahay saboolnimo ama guul-darro. Qoraagu wuxuu akhristaha xagal fiiqan uga bidhiiqinayaa, in niyad-jabku aanu kala soocin dadka, isla markaana aanu tixgelinayn caqli, awood, ama meeqaam bulsho.

 

Cutubka 3: Taariikhda Qulubka

Solomon wuxuu cutubkan ku eegayaa sida qulubka taariikh ahaan loo fahmi jiray. Wuxuu tilmaamayaa in qarniyo badan qulubka loo arkayay dembi, daciifnimo, ama ciqaab Ilaahay, halkii loo arki lahaa xaalad caafimaad oo ah xanuun bogsiimo u baahan. Aragtidaasi waxay sababtay in dad badan la takooro, la aflagaadeeyo, ama la aamusiyo. Qoraagu wuxuu muujinayaa in raadadka aragtidaa qadiimiga ahi ay weli ka ka dhex jiraan bulshooyinkeennan casriga ah, gaar ahaan meelaha ay aqoonta caafimaadka maskaxdu liidato.

 

Cutubka 4: Bayoolojiga Maskaxda

Cutubkani wuxuu si cilmiyeed u sharraxayaa sida niyad-jabku ula xidhiidho hab-dhismeedka maskaxda. Solomon wuxuu ka hadlayaa doorka ay kimikooyinka maskaxdu ku leeyihiin, sida serotonin iyo dopamine-ku, isaga oo muujinaya in isbeddellada ku dhaca nidaamka neerfayaashu ay si toos ah ula xidhiidhaan depression-ka. Wuxuu caddeynayaa in xanuunkani aanu ahayn “fikir xumo” oo keliya, balse uu yahay xaalad jidh ahaanna xidhiidhlaleh, taas oo u baahan daawayn caafimaad.

 

 

 

Cutubka 5: Hidde-Sidaha iyo U Nuglaanshaha

Solomon wuxuu cutubkan ku falanqaynaya su’aasha ah: qulubka ma lakala dhaxlaa? Wuxuu muujinayaa in cilmi-baardhisuhu tilmaamayaan in qoysaska qaarkood ay u nugul yihiin qulubka, balse aanu hidde-siduhu ahayn sabab kaliya. Trauma-da, cadaadiska nololeed, iyo waayo-aragnimada xanuunka leh ee uu qofku soo jibaaxo, ayaa door weyn ka ciyaarta. Sidaas awgeed, depression-ku waa natiijo ka dhalata isku-darka genetics/hidde-side iyo deegaanka.

 

Cutubka 6: Daawooyinka Maskaxda

Daawooyinka antidepressants-ka ayaa cutubkan si faahfaahsan loogu falanqeeyey. Solomon wuxuu muujinayaa in daawooyinku ay dad badan ka caawiyeen inay dib u helaan nolol wax ku ool ah, halka kuwo kalena aanay waxba ka tarin daawooyinku. Wuxuu si dheellitiran u soo bandhigayaa faa’iidooyinka iyo dhibaatooyinka daawooyinka, isaga oo ka fogaanaya inuu jilo qaab xagjirnimo ah. Qoraagu wuxuu qeexayaa in dawadu ahayn xal mucjiso ah, balse ay tahay qayb ka mid ah nidaamka ballaadhan ee dawaynta.

 

Cutubka 7: La-talinta Nafsiyeed (Therapy)

Cutubkani wuxuu diiradda saaraya doorka la-talinta nafsiyeed. Solomon wuxuu sharraxayaa sida therapy-gu uga caawin karo qofka qulubka dareemaya inuu fahmo fakarkiisa, xasuustiisa, iyo qaabka uu naftiisa u arko. Wuxuu muujinayaa in therapy-gu aanu qof walba si isku mid ah ugu shaqayn, balse uu yahay hab muhiim ah oo qofka ka caawin kara la-qabsiga xanuunkiisa, xataa marka aanu si buuxda u baabi’in.

 

Cutubka 8: Electroconvulsive Therapy (ECT)

ECT waa mid ka mid ah daawaynta ugu muranka badan ee buugga lagu falanqeeyey. Solomon wuxuu qirayaa cabsida iyo halista ku xeeran daawayntan, gaar ahaan saamaynta ay ku yeelan karto xusuusta. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale muujinayaa in dad qaar ay ka heleen nafis aanay dawo kale ka helin. Qoraagu wuxuu ECT u soo bandhigayaa sidii toorasho adag, oo la adeegsado xaaladaha ugu daran, marka dhammaan fursadaha kale fashilmaan.

 

Cutubka 9: Bulsho, Dhaqan, iyo Ceeb

Solomon wuxuu cutubkan ku muujinayaa sida bulshooyin badan ay qulub-ka ugu arkaan ceeb ama daciifnimo. Aragtidaasi waxay qofka xanuunsanaya ka hor istaagtaa inuu raadsado caawimo, waxayna sii xoojisaa go’doonka iyo kelinimada. Qoraagu wuxuu ku adkaysanayaa in faham-la’aanta bulsheed ay tahay caqabadda ugu weyn ee ka hor istaagta bogsashada, isla markaana loo baahanyahay isbeddel dhaqan oo ku yimaadda hab fakarkooda.

 

 

Cutubka 10: Qoyska, Jacaylka, iyo Xidhiidhada

Cutubkani wuxuu sharraxayaa saamaynta niyad-jabku ku yeesho xidhiidhada qoyska, guurka, iyo saaxiibtinimada. Solomon wuxuu muujinayaa in qulubku aanu kaliya xanuujin qofka, balse uu dhaawaco dadka ku xeeran. Qofka niyad-jabsani mararka qaarkood ma awoodo inuu muujiyo dareen, taas oo keenta faham-la’aan iyo khilaaf. Inkasta oo xanuunku aanu ka iman doonis xumo ama wax qofku diiday.

 

Cutubka 11: Is-dilka iyo Fikir Ka Baxsiga

Cutubkan miisan leh, Solomon wuxuu kaga hadlayaa fikirka is-dilka. Wuxuu muujinayaa in fikirkani aalaaba ka yimaaddo rabitaanka in xanuunka laga dheerado, ee aanu ka iman rabitaan qofku rabo dhimasho. Qoraagu wuxuu carrabka ku adkaynayaa muhiimadda ay leedahay in mawduucan si hufan looga hadlo, maadaama aamusnaantu ay kordhiso khatarta.

 

Cutubka 12: Rajada, La-Qabsiga, iyo Nolosha

Cutubka ugu dambeeya Solomon wuxuu muujinayaa in inkasta oo niyad-jabku yahay xanuun dheer, haddana la maareyn karo. Wuxuu caddeynayaa in bogsashadu aanay ahayn safar bilaa turxaana, balse ay tahay geeddi-socod hadba dhan u gebi dhaclaynaya. Rajadu waxay ku jirtaa fahamka, taageerada, iyo aqbalidda qulubku yahay xanuun qofku la noolaan karo, xitaa haddii aanu gebi ahaanba ka bogsan.

 

Gunaanad

Guud ahaan, The Noonday Demon waa buug ku dhisan aqoon iyo faham isla markaana qulubka ka dhigaya xanuun bini-aadmiga ku dhaca oo u baahan naxariis, daawayn, iyo taageero bulsho. Andrew Solomon wuxuu akhristaha barayaa in qulubku aanu ahayn dambi uu qofku galay ama daciifnimo shakhsiyeed, balse uu yahay xanuun dhab ah oo qof walba ku dhici kara. Fariinta ugu mucda wayn ee buuggu inoo tibaaxayaa waa in fahamku yahay tallaabada ugu horreysa ee bogsashada, halka xukunka iyo canaantu ay yihiin waxyaabaha xanuunka sii adkeeya.